بازار فارکس بزرگ ترین و پویاترین بازار مالی دنیا که روزانه تریلیون ها دلار گردش مالی دارد و تریدرها از سراسر جهان در آن به خرید و فروش جفت ارزها مشغول اند. درک صحیح روابط بین جفت ارزها یکی از اساسی ترین مهارت ها برای موفقیت در این بازار است. یکی از این روابط اساسی «همبستگی» (Correlation) است که به پیوند آماری حرکات قیمتی دو جفت ارز اشاره دارد. در متن و راهنمای پیش رو تاثیر همبستگی بین جفت ارزها را بررسی خواهیم کرد و برای استفاده از این دانش در معاملات فارکس راهنمایی های لازم را انجام داده ایم. اما اولین سوالی که در این زمینه مطرح است:
همبستگی بین جفت ارزها در بازار فارکس چیست؟
همبستگی در بازار فارکس معیاری آماری است که مشخص می کند دو جفت ارز تا چه حد تمایل دارند در یک جهت حرکت کنند. این مفهوم در اصل به این می پردازد که وقتی قیمت یک جفت ارز (مثلا EUR/USD) بالا می رود یا پایین می آید، جفت ارز دیگری (مثلا GBP/USD) چگونه واکنش نشان می دهد. اگر حرکات آن ها غالبا هم جهت باشد می گوییم همبستگی مثبت دارند؛ و اگر در خلاف جهت باشند همبستگی منفی.
در کل انواع همبستگی ها به سه نوع هم همبستگی مثبت (Positive Correlation) و همبستگی منفی (Negative Correlation) و همبستگی صفر (Zero Correlation) می باشد. بدینگونه که در همبستگی مثبت وقتی دو جفت ارز معمولا در همان جهت حرکت می کنند. برای مثال EUR/USD و GBP/USD اغلب همبستگی مثبت دارند، زیرا هر دو در مقابل دلار آمریکا معامله می شوند و اقتصاد بریتانیا و حوزه یورو نیز پیوندهای تنگاتنگی دارند. در همبستگی منفی وقتی دو جفت ارز در جهت مخالف یکدیگر نوسان می کنند. یعنی افزایش قیمت یکی با کاهش قیمت دیگری همراه است. بعنوان مثال EUR/USD و USD/CHF یا حتی USD/JPY، غالبا همبستگی منفی قابل توجهی نشان می دهند؛ چرا که در یکی USD ارز پایه است و در دیگری ارز متقابل (یا برعکس). در نهایت در همبستگی صفر وقتی هیچ رابطه معناداری بین حرکات قیمتی دو جفت ارز وجود ندارد. یعنی تغییرات قیمت در یک جفت ارز تاثیر قابل تشخیصی بر جفت ارز دیگر ندارد.
ضریب همبستگی
ضریب همبستگی (Correlation Coefficient) عددی در بازه ی −1-1−1 تا +1+1+1 است که میزان و جهت همبستگی را نشان می دهد:
- +1: نشانگر همبستگی مثبت کامل (دو جفت ارز عملا در هر لحظه یکسان حرکت می کنند).
- -1: نشانگر همبستگی منفی کامل (دو جفت ارز دقیقا برعکس هم حرکت می کنند).
- 0: به معنای عدم وجود همبستگی (حرکاتشان مستقل از یکدیگر است).
مقادیر بین این بازه بیانگر همبستگی ضعیف یا قوی است (مثلا +0.8 همبستگی مثبت قوی به شمار می رود).
محاسبه و نمایش همبستگی
محاسبه ضریب همبستگی معمولا با فرمول های آماری (مانند ضریب همبستگی پیرسون) انجام می شود. با این حال اغلب تریدرها نیازی به محاسبه دستی ندارند زیرا پلتفرم های معاملاتی یا ابزارهای آنلاین این محاسبه را به صورت خودکار انجام می دهند. مهم این است که بدانیم چگونه نتایج را تفسیر کنیم. در ماتریس همبستگی جدولی است که در سطر و ستون های خود، جفت ارزهای مختلف را دارد و در هر خانه ضریب همبستگی بین آن دو جفت ارز را نشان می دهد. این ابزار به تریدر کمک می کند تا در یک نگاه رابطه بین چندین جفت ارز را کشف و از آن استفاده کند.
نمودار همبستگی عموما نموداری دو بعدی است که در محور افقی یکی از جفت ارزها و در محور عمودی جفت ارز دیگر ترسیم می شود. هر نقطه در این نمودار نشان دهنده ی قیمت های همزمان یا تغییرات قیمتی دو جفت ارز است. اگر نقطه ها در مسیری صعودی پراکنده باشند همبستگی مثبت قوی؛ و اگر در مسیری نزولی باشند، همبستگی منفی قوی را نشان می دهد.
دلایل همبستگی بین جفت ارزها
عوامل اقتصادی
- نرخ بهره، تورم و سیاست های پولی: تغییرات در نرخ بهره یا سیاست های بانک های مرکزی (مثلا فدرال رزرو و بانک مرکزی اروپا) می تواند تاثیر همزمانی بر ارزهایی داشته باشد که تحت تاثیر همان شرایط اقتصادی قرار دارند.
- وابستگی اقتصادی میان کشورها: اگر دو کشور روابط تجاری و اقتصادی نزدیک داشته باشند (مثل منطقه یورو و بریتانیا) ارزهایشان ممکن است با هم حرکت کنند.
- سرمایه گذاری جهانی: در شرایط رشد اقتصادی جهانی مثبت، ارزهای متعلق به کشورهای صادرات محور یا با نرخ بهره جذاب، همگام باهم صعود می کنند.
جفت ارزهای پایه و متقابل
اگر دو جفت ارز، ارز پایه یا متقابل مشترک داشته باشند (مثلا EUR/USD و GBP/USD)، تمایل به همبستگی مثبت خواهند داشت؛ چرا که بالا رفتن قدرت دلار آمریکا می تواند هر دو را همزمان تحت تاثیر قرار دهد. اما در مقابل اگر در یکی دلار ارز پایه باشد و در دیگری ارز متقابل (مثلا USD/JPY و EUR/USD)، رفتارشان می تواند همبستگی منفی ایجاد کند.
روابط تجاری بین کشورها و نقش دلار آمریکا (USD)
اگر کشوری با دیگری تبادلات تجاری عمده داشته باشد، نوسانات اقتصادی یکی به دیگری نیز منتقل می شود و این ممکن است باعث ایجاد همبستگی بین ارزهایشان شود. دلار آمریکا به عنوان ارز ذخیره جهانی، تاثیر قدرتمندی بر سایر ارزها دارد. تغییرات ارزش دلار اغلب به طور همزمان بر چندین جفت ارز تاثیر می گذارد و همبستگی هایی را میان آن ها شکل می دهد.
استراتژی های معاملاتی مبتنی بر همبستگی بین جفت ارزها
معامله با همبستگی مثبت
فرض کنید همبستگی مثبت میان دو جفت ارز (مثلا EUR/USD و GBP/USD) بسیار بالا (مثلا +0.85) است. اگر تحلیل شما نشان می دهد که EUR/USD در مسیر یک روند صعودی قدرتمند است، ممکن است GBP/USD نیز روندی صعودی پیش رو داشته باشد. تریدر می تواند هم هر دوی این جفت ارزها را بخرد و از رشد همزمان بهره ببرد و همچنین این موضوع را به خاطر داشته باشد که ریسک نیز دو برابر می شود؛ اگر برخلاف انتظار بازار نزولی شود، ضرر هر دو پوزیشن بالا می رود.
معامله با همبستگی منفی (هج یا پوشش ریسک)
درصورت وجود همبستگی منفی قوی (مثلا -0.8) میان دو جفت ارز، تریدر می تواند برای پوشش ریسک (Hedging) از آن بهره ببرد. به گونه ای که اگر او در EUR/USD پوزیشن خرید باز کرده اما از ریزش احتمالی دلار آمریکا هراس دارد، می تواند همزمان در USD/CHF پوزیشن خرید باز کند (به معنای فروش CHF در برابر خرید USD). اگر EUR/USD دچار زیان شد، احتمالا USD/CHF رشد کند و دست کم بخشی از زیان پوشش داده شود.
آربیتراژ آماری
روش پیچیده تری است که مستلزم الگوریتم های معاملات ماشینی و تحلیل های ریاضی است. آربیتراژ آماری زمانی به کار می رود که همبستگی مابین دو جفت ارز باید ثابت باشد، اما به طور موقت مختل شده است. معامله گر با انتظار بازگشت همبستگی به مقدار عادی، به خرید و فروش همزمان دو جفت ارز دست می زند. این روش برای تریدرهای حرفه ای و با سرمایه های کلان و ابزارهای پیشرفته مناسب است.
تایید تحلیل با همبستگی
یک کاربرد رایج دیگر همبستگی تأییدیه گرفتن برای تحلیل تکنیکال یا فاندامنتال است. اگر EUR/USD در تحلیل شما صعودی باشد و همزمان GBP/USD نیز در شرایط صعود دیده شود (و همبستگی مثبت قوی با EUR/USD داشته باشد) می تواند نشانه ای از صحت فرضیه شما باشد. در مقابل اگر یکی از جفت ارزها سیگنال صعودی بدهد و دیگری سیگنال نزولی، ممکن است نیاز باشد دوباره داده ها را بررسی کنید.
ریسک های معامله بر اساس همبستگی
تغییر همبستگی در طول زمان
همبستگی ثابت نیست؛ بنا به رویدادهای اقتصادی، سیاسی یا روانی بازار، ممکن است از مثبت قوی به منفی ضعیف تغییر کند. تریدرها باید به طور مداوم ضریب همبستگی را رصد کنند و استراتژی خود را وفق دهند.
اخبار و رویدادهای ناگهانی
رویدادهایی چون اعلام نرخ بهره غیر منتظره، بیانیه بانک مرکزی، وقوع یک بحران سیاسی، همه می توانند به صورت ناگهانی بر همبستگی ها اثرگذار باشند و آن ها را دگرگون کنند.
همبستگی کاذب
گاهی به دلیل تصادف یا داده های محدود، بین دو جفت ارز رابطه ای ظاهری دیده می شود که واقعی نیست؛ به این پدیده “همبستگی کاذب” می گویند. اعتماد به همبستگی کاذب می تواند موجب زیان سنگین شود.
وابستگی بیش از حد به همبستگی
همبستگی ابزاری توانمند است ولی نباید تنها ابزار معامله گر باشد. ترکیب آن با تحلیل بنیادی، تکنیکال و مدیریت ریسک ضروری است. همچنین عدم رعایت اصول تنوع بخشی و استراتژی ریسک مناسب می تواند معامله گر را در معرض زیان زیادی قرار دهد.
ابزارهای تحلیل همبستگی بین جفت ارزها
بسیاری از پلتفرم های معاملاتی مانند MetaTrader 4 یا MetaTrader 5، ابزارهایی برای محاسبه و نمایش همبستگی جفت ارزها دارند. برخی بروکرها یا افزونه ها (Add-ons) امکان دسترسی به ماتریس همبستگی را به صورت لحظه ای می دهند. وب سایت های معتبری همچون Myfxbook و Investing.com و دیگر منابع مالی، ماتریس همبستگی را در تایم فریم های مختلف (ساعتی، روزانه، هفتگی) به رایگان ارائه می کنند. آشنایی با نرم افزارهای تخصصی نیز میتواند به طور ویژه ای به تریدرها کمک شایانی نماید.
به گونه ای که تریدرهای حرفه ای که با زبان های R یا Python آشنایی دارند، می توانند داده های قیمت جفت ارزها را دانلود کرده و با توابع آماری، ضریب همبستگی را به طور دقیق محاسبه کنند. این امکان را می دهد که علاوه بر همبستگی ساده، حتی همبستگی پویا (Dynamic Correlation) در طول زمان را بررسی کنید.
نتیجه گیری
همبستگی جفت ارزها ابزاری کلیدی در معاملات فارکس است که با درک آن می توان تحلیل های تکنیکال و بنیادی را تقویت کرد و استراتژی های پوشش ریسک (Hedging) ایجاد کرد و معاملات جفتی (Pairs Trading) یا آربیتراژ آماری انجام داد و در نهایت از همبستگی مثبت برای حداکثرسازی فرصت سود در هنگام روند هم جهت دو جفت ارز بهره برد یا از همبستگی منفی برای کاهش ریسک استفاده کرد.
درعین حال نباید فراموش کرد که همبستگی یک متغیر پویا است و می تواند تحت تاثیر تحولات اقتصادی، سیاسی و روانی بازار به سرعت تغییر کند. همبستگی های کاذب و رویدادهای ناگهانی از دیگر ریسک های معامله بر اساس همبستگی به شمار می روند. بنابراین ترکیب همبستگی با سایر روش های تحلیلی (فاندامنتال، تکنیکال) و رعایت اصول مدیریت ریسک ضروری است. با این دیدگاه همبستگی ابزاری قدرتمند برای تریدرها است تا از روابط بین جفت ارزها بهره ببرند و تصمیمات آگاهانه تری اتخاذ کنند.
